Колкава површина од океаните сè уште останува мистерија?

Иако океаните покриваат околу 70 проценти од површината на Земјата, повеќе од 80 проценти од нив и понатаму се слабо истражени или целосно непознати. И покрај огромниот технолошки напредок што започна уште во 1960-тите години, длабокото море долго време претставуваше голем предизвик за научниците. Денес, меѓутоа, со помалку пречки од кога било досега, низ светот се вложуваат сериозни напори за подлабоко и подетално истражување на океанските длабочини.

Зошто е толку тешко да се истражува океанот?

Истражувањето на океаните е и скапо и технолошки исклучително сложено. Главните причини за тоа се екстремниот притисок, долгото време поминато под вода и корозивното дејство на морската вода.

Огромен притисок

Просечната длабочина на океаните е околу 3.700 метри. На таа длабочина, притисокот е повеќе од 300 пати поголем од оној што го чувствуваме на површината. Во најдлабоките делови на океанот, притисокот е и над 1.000 пати поголем.

Затоа, сите уреди што се користат за подводно истражување мора да бидат специјално дизајнирани за да издржат вакви екстремни услови. Подморниците што носат луѓе имаат специјални зајакнати обвивки кои овозможуваат внатрешниот притисок да биде безбеден за човечкото тело. Овие заштитни конструкции, сепак, се многу тешки и значително ги ограничуваат можностите на самите подморници.

Долги и напорни нуркања

Понекогаш се потребни часови само за подморницата да стигне до саканата длабочина, а потоа следи и самото истражување. Поради тоа, подводните уреди мора да бидат целосно самостојни и способни да функционираат долго време без одржување.

Во длабокото море најчесто се користат три вида подводни возила:

• Подморници со екипаж – во кои има луѓе

• Далечински управувани роботи – управувани од брод на површината

• Автономни подводни возила – роботи што самостојно извршуваат однапред програмирани мисии

Подморниците со екипаж им овозможуваат на научниците директно да го видат длабокото море, но имаат сериозно ограничување – можат да останат под вода само неколку часа. Роботите управувани од далечина, пак, можат да останат двојно подолго.

Поради тоа, често прво се испраќа робот да ја „сними“ територијата, а потоа, врз основа на тие информации, се планира кратката, но прецизна мисија со луѓе.

Морската вода како непријател

Морската вода има хемиски својства што предизвикуваат корозија и постепено ги оштетуваат металите. Затоа, модерните подморници и роботи користат специјални заштитни материјали и полимери кои ги штитат металните делови од директен контакт со солената вода.

Голем напредок во последните децении

Од почетокот на овој век, технологијата за истражување на длабокото море забрзано напредува, особено кога станува збор за подморници што носат луѓе.

Подморницата „Алвин“

Една од најпознатите истражувачки подморници во светот е „Алвин“, која првпат била претставена во 1960-тите години. Иако е стара неколку децении, таа постојано се надградува и сè уште се смета за врв на технологијата.

„Алвин“ била користена за пронаоѓање изгубена водородна бомба, за првите човечки набљудувања на хидротермални извори на дното на океанот, па дури и за истражување на остатоците од „Титаник“.

Со најновите надградби, подморницата ќе може да нурка до 6.500 метри, што ќе им овозможи на научниците директен пристап до околу 98 проценти од океанското дно.

Други подморници низ светот

Покрај „Алвин“, САД користат и други подморници, а слични возила имаат и Франција, Русија, Јапонија и Кина. Некои од нив можат да нуркаат и до 7.000 метри длабочина, што претставува огромен технолошки успех.

Роботи управувани од далечина

И покрај напредокот кај подморниците со екипаж, роботите управувани од далечина и понатаму се побезбедни и поедноставни за користење. Тие можат да нуркаат длабоко, да снимаат видео со висока резолуција, па дури и да собираат примероци од дното на океанот со механички раце.

Американската океанографска служба, на пример, користи напреден робот способен да снима мали морски животни од релативно голема далечина, додека морнарицата развива роботи што можат да извлекуваат тешки предмети од големи длабочини.