Нов дата-центар во Хелсинки ќе произведува толку многу топлина што, според најавите, ќе може да ги задоволи годишните потреби за греење на околу 70.000 станови. Инвеститорите ова го претставуваат како зелено решение, но зад позитивната приказна се крие сериозна еколошка дилема: колку енергија трошат дата-центрите, што се случува со топлината во лето и каква е нивната вистинска цена за животната средина?
Финските компании „Хелен“ и „ОнЗеро“ најавуваат дека од 2027 година ќе започне искористувањето на отпадната топлина од нов дата-центар за вештачка интелигенција. Проектираниот капацитет изнесува до 525.000 мегават-часови топлинска енергија годишно.
Но оваа импресивна бројка открива и нешто друго: огромната потрошувачка на електрична енергија што стои зад дигиталната индустрија. Речиси целата струја што ја трошат серверите на крајот се претвора во топлина, која мора постојано да се отстранува за опремата да не се прегрее.
Што ќе се случува во лето?
Дата-центрите работат непрекинато, 365 дена во годината. Серверите произведуваат топлина и во јануари и во јули, но потребата од греење во летните месеци драстично опаѓа.
Градската топловодна мрежа и понатаму има потреба од топлина за санитарна топла вода, но тоа не е споредливо со зимската потрошувачка.
Колку од произведената топлина ќе се искористува во лето, а колку ќе се исфрла во околината преку системите за ладење? И колку дополнителна струја и вода ќе бидат потребни за нејзино отстранување?
За овие прашања во јавно претставените информации за проектот нема детален сезонски биланс.
Огромната потрошувачка не станува зелена само затоа што се користи отпадната топлина
Дата-центарот не произведува топлина за да ги грее домовите. Тој троши електрична енергија за обработка на податоци, а топлината е неизбежна последица од неговата работа.
Нејзиното искористување не ја поништува потрошената струја, ниту автоматски го прави објектот климатски неутрален.
Според податоците на финските власти од октомври 2026 година, дата-центрите што се во изградба или имаат инвестициска одлука би можеле годишно да трошат околу 10 терават-часови електрична енергија, што е еквивалентно на речиси 12 проценти од годишната потрошувачка на Финска во 2025 година.
Ваквото ширење создава притисок врз електричните мрежи, производството на струја и природните ресурси. Дополнително, системите за ладење можат да бараат значителни количества вода, зависно од применетата технологија.
Главниот ризик за глобалното затоплување не е самата отпадна топлина, туку емисиите на стакленички гасови поврзани со производството на електрична енергија, изградбата и опремата. Испуштањето топлина, пак, може да има локални температурни ефекти.
Еколошки проект или зелен маркетинг?
Претставувањето на отпадната топлина како голем еколошки успех го поместува вниманието од основниот проблем – огромната и постојано растечка енергетска потрошувачка на дата-центрите.
За реална процена потребни се податоци за вкупната потрошена електрична енергија, потеклото на струјата, користењето вода, емисиите и количеството топлина што навистина ќе биде искористено во секој период од годината.
Ако еден дата-центар создава доволно топлина за 70.000 станови, вистинското прашање не е само како таа ќе се искористи во зима, туку колку ресурси се трошат за нејзиното создавање и каде ќе завршува во лето.
Без тие одговори, приказната за зелената дигитална индустрија останува повеќе маркетинг отколку доказ за еколошка одржливост.
