Под Матка се крие светско чудо: Пештерата Врело истражена до рекордни 338 метри

Експедицијата „Врело 2026“, одржана од 10 до 17 октомври, обедини 15 спелеонуркачи од Македонија, Полска и Италија. Според Спелеонуркачкиот клуб „Врело“, достигнатата длабочина ја поставува пештерата на првото место меѓу најдлабоко истражените подводни пештери во светот.

Со резултатот од 338 метри, Врело ги надминува досега објавените достигнувања во француската пештера Фонт Естрамар од околу 312 метри и италијанската Елефанте Бјанко од 292 метри. Организаторите пријавија три светски рекорди, иако нивната независна меѓународна верификација допрва треба да се потврди.

Девет часа во подводниот свет

Рекордното нуркање го изведе полскиот спелеонуркач Бартломиеј Питала, кој во 2025 година ја истражи пештерата до 287 метри. За само една година, границата е поместена за дополнителни 51 метар.

Нуркачката операција траела девет часа, а во обезбедувањето учествувале 12 безбедносни нуркачи распоредени на различни длабочини.

За потребите на експедицијата, македонскиот тим изградил и поставил специјален подводен хабитат на длабочина од осум до девет метри, наменет за престој при долгата декомпресија. Во пештерата биле распоредени повеќе од 30 боци со различни гасни смеси, додека на површината биле подготвени медицински и спасувачки екипи.

Откриени нови подводни канали

Истражувањето не завршило само со рекордната длабочина. Откриени се два нови подводни канали, со што мапата на пештерскиот систем е проширена за повеќе од 150 метри.

Едниот канал се наоѓа на околу 300 метри од влезот, на длабочина од 33 метри, и се протега приближно 100 метри. Вториот е откриен на длабочина од околу 170 метри и се поврзува со главниот длабински канал.

Овие откритија имаат значење и надвор од спортските рекорди. Подводните пештери претставуваат природни архиви на геолошките процеси, движењето на подземните води и промените што го обликувале пределот во текот на илјадници години.

Природно богатство што сè уште не е целосно откриено

Истражувањето на Врело има долга историја. Италијанскиот нуркач Луиџи Касати претходно достигнал 212 метри, а полскиот истражувач Кшиштоф Старнавски навлегол до околу 242 метри. Во 2025 година била достигната длабочина од 287 метри, пред најновата експедиција да ја помести границата на 338 метри.

Секое ново нуркање покажува дека подземниот систем на Матка е посложен отколку што претходно се претпоставувало. Откриените канали отвораат нови можности за проучување на геологијата и подземната хидрологија, но и прашања за вистинските размери на пештерата.

Кањонот Матка е еден од најзначајните природни предели во Македонија, со исклучителни геолошки, биолошки и пејзажни вредности. Новото откритие дополнително ја нагласува потребата од научно истражување, систематско документирање и долгорочна заштита на неговиот чувствителен подземен свет.

Рекордните 338 метри можеби не се крајната длабочина на Врело, туку само најдлабоката точка до која човекот досега успеал да стигне. Колку уште неоткриени канали и природни тајни се кријат под Матка, останува отворено прашање.