Бразил претстави нови планови за заштита на шумите и постепено напуштање на фосилните горива

Бразил на 3 ноември 2026 година претстави два меѓународни плана насочени кон забрзување на борбата против климатските промени. Првиот се однесува на постепеното намалување на зависноста од фосилните горива, а вториот на запирањето на уништувањето и деградацијата на шумите до 2030 година.

Документите се подготвени во рамките на бразилското претседавање со климатскиот процес COP30 и претставуваат обид досегашните меѓународни договори да се претворат во практични национални политики.

Иако плановите се резултат на пошироки меѓународни консултации, тие не претставуваат нов обврзувачки договор. Државите самостојно ќе одлучуваат дали и на кој начин ќе ги применуваат предложените мерки.

Намалување на зависноста од фосилните горива

Првиот план предлага постепена трансформација на енергетските системи преку поголема употреба на обновливи извори, електрификација на транспортот и индустријата и подобрување на енергетската ефикасност.

Според бразилската иницијатива, преминот кон почиста енергија мора да се одвива со истовремено намалување на побарувачката и производството на фосилни горива.

Пребрзото ограничување на снабдувањето, без соодветни алтернативи, може да предизвика недостиг од енергија и раст на цените. Од друга страна, продолжувањето на инвестициите во фосилна инфраструктура може да ја зголеми долгорочната зависност од јаглен, нафта и природен гас.

Затоа планот предлага различни пристапи во зависност од економските и енергетските услови на секоја држава.

Посебно внимание се посветува на заштитата на работниците и заедниците што зависат од индустриите поврзани со фосилните горива.

Бразил предлага земјите да започнат со проценка на своите енергетски системи, а до 2033 година да се забрза спроведувањето на мерките за енергетска транзиција.

Шумите се вториот клучен приоритет

Вториот план е насочен кон запирање и намалување на уништувањето на шумите, како и кон обновување на деградираните шумски подрачја.

Според податоците наведени во документот, годишното уништување на шумите во светот се намалило од 17,6 милиони хектари во периодот 1990–2000 година на 10,9 милиони хектари во периодот 2015–2025 година.

И покрај намалувањето, загубата останува значителна.

Тропските шуми се особено важни бидејќи складираат големи количества јаглерод, го регулираат водниот циклус и обезбедуваат живеалишта за огромен број растителни и животински видови.

Планот опфаќа и умерени и северни шуми, мочуришта и мангрови екосистеми.

Покрај директното сечење на шумите, документот предупредува и на нивната деградација. Тоа е процес во кој шумата останува присутна, но постепено ја губи способноста да складира јаглерод, да ја регулира водата и да обезбедува стабилни живеалишта.

Сушите, високите температури и пожарите дополнително го зголемуваат овој ризик.

Недостигот од финансии останува сериозна пречка

Една од најголемите пречки за спроведување на мерките е недоволното финансирање.

Според проценките наведени во бразилскиот план, годишните средства за заштита и обновување на шумите треба да се зголемат од приближно 84,5 милијарди долари во 2023 година на повеќе од 300 милијарди долари до 2030 година.

Најголемиот дел од постојното финансирање доаѓа од националните буџети, додека меѓународните јавни средства учествуваат со релативно мал удел.

Ова создава дополнителен притисок врз земјите во развој, на чија територија се наоѓаат голем дел од светските тропски шуми.

Бразил предлага проширување на финансиските механизми што би ги наградувале државите и локалните заедници за успешно зачувување на шумските екосистеми.

Меѓу иницијативите е и фондот за трајна заштита на тропските шуми, чија цел е да обезбеди долгорочни финансиски поттикнувања за зачувување на природата.

Плановите немаат обврзувачка сила

И покрај амбициозните цели, двата документа имаат важни ограничувања.

Предлозите за напуштање на фосилните горива и запирање на уништувањето на шумите не добија целосен меѓународен консензус за време на COP30, одржан во Белем во 2025 година.

Новите планови затоа се објавени како доброволни насоки на бразилското претседателство, а не како договор што сите држави се обврзани да го спроведуваат.

Нивната реална вредност ќе зависи од тоа дали националните влади ќе усвојат конкретни мерки, ќе обезбедат финансии и ќе воспостават мерливи механизми за следење на резултатите.

Бразилската иницијатива претставува позитивен обид за придвижување на меѓународната климатска политика од декларации кон практично дејствување.

Сепак, успешноста нема да се оценува според бројот на усвоени документи, туку според реалното намалување на емисиите, зачуваните шумски површини и резултатите што ќе бидат постигнати во следните години.

Извори

Претседателство на COP30,