Стратешки енергетски проект што може да ја промени енергетската иднина на Македонија

По повеќе децении планови, студии и неуспешни обиди за реализација, повторно се актуелизира изградбата на хидроенергетскиот систем „Чебрен и Галиште“ на Црна Река. Најавите се дека се разгледува модел во кој државата би била инвеститор, со финансирање од меѓународни финансиски институции. Засега, сепак, нема јавно објавена затворена финансиска конструкција, па проектот останува во подготвителна фаза.
„Чебрен“ и „Галиште“ се планирани во клисурниот дел на Црна Река, спротиводно од постојната ХЕ „Тиквеш“. Според документацијата на ЕСМ, концептот предвидува големи акумулации што би овозможиле подобро искористување и регулирање на водите на Црна Река. За „Галиште“, на пример, постојните студии предвидуваат 193,5 MW инсталирана моќност, производство од околу 262,5 GWh годишно и акумулација од 344 милиони кубни метри вода.
Посебното значење на „Чебрен“ е во можноста да функционира како пумпно-акумулациски капацитет – своевидна огромна батерија за електроенергетскиот систем. Кога има вишок евтина електрична енергија, особено од сонце и ветер, водата може да се испумпува во повисока акумулација, а кога побарувачката расте, да се користи за производство на струја. ЕСМ ваквите капацитети ги смета за клучни за балансирање на системот и намалување на потребата од увоз на скапа врвна и балансна енергија.
Но проектот има и поширока водостопанска димензија. Големите акумулации би овозможиле регулирање и складирање значителни количества вода, што во услови на климатски промени може да добива сè поголемо значење. Постарите проектни анализи ја разгледуваат и можноста водите од системот да се користат за наводнување на земјоделските површини во Тиквешкиот регион.
Од друга страна, станува збор за исклучително голем инфраструктурен зафат, кој пред реализација бара конечни технички решенија, финансиска конструкција и детална проценка на влијанието врз природата и водниот режим на Црна Река.
Затоа суштинското значење на „Чебрен и Галиште“ е поголемо од изградба на уште две хидроелектрани: ако проектот биде реализиран според современи енергетски и еколошки стандарди, Македонија би добила голем домашен капацитет за производство, складирање и балансирање на електричната енергија, како и нови акумулациски резерви на вода. Но клучниот чекор допрва треба да се случи – обезбедување на финансирањето и преминување од повеќедецениски планови кон реална изградба.