На климатската конференција КОП31 во Анталија се разгледува предлог до 2035 година електричната енергија да учествува со 35 проценти во вкупната светска потрошувачка на енергија. Иницијативата има цел да ја намали зависноста од фосилните горива, но отвора и важно прашање – дали зголемената потрошувачка на електрична енергија навистина ќе придонесе за намалување на загадувањето и емисиите на стакленички гасови.
Електрификацијата на транспортот, индустријата и домаќинствата стана една од главните теми на 31. Конференција на Обединетите нации за климатски промени, која се одржува од 9 до 20 ноември 2026 година во турскиот град Анталија.
Турција, како домаќин на конференцијата, предложи светските држави да се обврзат на забрзано користење електрична енергија, со цел нејзиното учество во вкупната потрошувачка да достигне 35 проценти до 2035 година.
Во моментов електричната енергија учествува со приближно 23 проценти во светската конечна потрошувачка на енергија. Предложената цел затоа би значела значително забрзување на енергетската преобразба во следната деценија.
Иницијативата предвидува поширока употреба на електрични возила, топлински пумпи, електрични индустриски постројки и други технологии што можат да ги заменат уредите кои непосредно користат нафта, природен гас и јаглен.
Поголема употреба на електрична енергија не значи автоматски почиста животна средина
Иако електрификацијата се смета за еден од важните начини за намалување на емисиите на стакленички гасови, нејзините вистински придобивки зависат од начинот на производство на електричната енергија.
Доколку дополнителната побарувачка се задоволува со електрани на јаглен и природен гас, дел од загадувањето може само да се префрли од возилата, фабриките и домаќинствата кон електроенергетскиот сектор.
Токму поради тоа повеќе европски држави и организации за заштита на животната средина бараат предложената цел да биде непосредно поврзана со зголемување на производството на електрична енергија од обновливи и други нискојаглеродни извори.
Португалија се залага за појасно поврзување на електрификацијата со чистата енергија, додека дел од државите што се особено изложени на климатските промени бараат поодлучни мерки за напуштање на фосилните горива.
Ова прашање е особено чувствително бидејќи и Турција и Австралија, кои имаат важни улоги во организацијата и водењето на преговорите, сè уште користат значителни количества јаглен за производство на електрична енергија.
Електричните технологии можат да бидат значително поефикасни
Еден од најсилните аргументи во прилог на електрификацијата е поголемата енергетска ефикасност на современите електрични технологии.
Кај возилата со мотори со внатрешно согорување голем дел од енергијата содржана во горивото се губи во облик на топлина. Електричните возила, напротив, можат многу поголем дел од потрошената енергија да го претворат во движење.
Слични предности постојат и кај топлинските пумпи, кои за загревање на просториите можат да искористат повеќе топлинска енергија отколку што трошат електрична енергија.
Покрај намалувањето на емисиите, пошироката примена на овие технологии би можела да ја намали зависноста на државите од увоз на нафта и природен гас.
Сепак, за остварување на предложената цел ќе бидат потребни значителни вложувања во електроенергетските мрежи, складирањето енергија и новите производствени капацитети.
Различни можности за развиените и земјите во развој
Една од главните пречки за глобалната електрификација се големите разлики меѓу државите.
Во дел од развиените економии електричната енергија веќе има значително учество во вкупната потрошувачка, додека во многу африкански земји пристапот до електрична енергија останува ограничен.
Според процените што се разгледуваат во рамките на климатските преговори, околу 600 милиони жители на Африка сè уште немаат пристап до електрична енергија.
Поради тоа африканските претставници бараат новите цели да бидат придружени со финансиска и технолошка поддршка, за енергетската преобразба да не го забави економскиот развој на посиромашните држави.
Предложената светска цел од 35 проценти не подразбира секоја земја поединечно да достигне исто учество на електричната енергија. Разликите во економскиот развој, инфраструктурата и достапните извори на енергија ќе бараат различни национални пристапи.
Од климатски ветувања кон конкретни резултати
Организаторите на КОП31 настојуваат конференцијата да се насочи кон спроведување на веќе преземените климатски обврски, наместо единствено кон усвојување нови декларации.
Предлогот за глобална електрификација засега е дел од преговорите и не претставува конечна, обврзувачка одлука на сите држави учеснички.
Останува отворено и прашањето дали целта ќе биде вклучена во завршниот документ на конференцијата и дали ќе биде проследена со конкретни обврски за користење чиста енергија.
Исходот од преговорите ќе биде важен за идната насока на светската енергетска политика.
Електрификацијата може да придонесе за почист воздух, поголема енергетска ефикасност и намалување на емисиите, но само доколку нејзиното ширење оди паралелно со постепеното намалување на користењето фосилни горива.
Извори
– Ројтерс – Противречностите на електрификацијата на КОП31
– Ле Монд – Зошто електрификацијата е во средиштето на климатските преговори
