Сребрена монета купена на пазар откри мистерија стара 192 години

На прв поглед изгледала како обична, силно оштетена стара монета, какви што често можат да се најдат на пазарите за антиквитети. Меѓутоа, сребрената британска монета од шест пени, искована во 1834 година за време на владеењето на кралот Вилијам Четврти, станала предмет на необично научно истражување.

Монетата била пронајдена во албум со различни стари монети, понуден на продажба на пазар во областа Голем Манчестер, во Англија.

На неа била означена поединечна цена од само осум британски фунти, иако албумот подоцна бил купен како целина.

Она што го привлекло вниманието на истражувачите била нејзината необична форма. Средишниот дел бил силно деформиран, додека надворешниот раб и дел од ситните засечоци останале релативно добро зачувани.

Таквата комбинација на оштетувања покренала интересно прашање – дали монетата била оштетена во текот на својата употреба или уште во моментот кога била произведена?
Современата технологија откри траги од необично ковање
За да го испита потеклото на оштетувањата, истражувачот А. Икрам од независната истражувачка иницијатива „ИА студио“ организирал лабораториски испитувања со повеќе современи методи.

Биле користени електронска микроскопија, хемиска анализа и прецизни тридимензионални мерења на површината.

Испитувањата покажале дека во средишниот дел од монетата постојат длабоки вдлабнатини, издигнати метални делови и преклопени структури што укажуваат на дејство на силен притисок.

На одредени места висинската разлика на оштетената површина достигнувала приближно 0,75 милиметри.

Иако оваа разлика изгледа мала, за тенка метална монета претставува значително нарушување на првобитната форма.

Истражувањето покажало дека оштетувањата најдобро се објаснуваат со повеќекратно притискање на металот под ограничени услови, какви што можеле да се појават при процесот на ковање.
Како неисправна монета преживеала речиси два века?
Во првата половина на 19 век британските ковачници веќе користеле механизирани преси со погон на пареа.

При производството, металните плочки се поставувале меѓу калапи што со силен притисок ги втиснувале потребните ознаки и ликови.

Понекогаш можело да дојде до неправилно поставување на металната плочка, повторен удар или друг механички пропуст.

Монетите со сериозни производствени недостатоци вообичаено биле отстранувани при контролата на квалитетот и повторно претопувани, особено кога биле изработени од благородни метали.

Токму затоа пронаоѓањето примерок што можеби го зачувал доказот за таква грешка претставува интересен историски наод.

Според истражувањето, необично оштетената монета можеби преживеала како редок материјален запис за еден краткотраен пропуст во раното механизирано производство.

Сепак, авторот нагласува дека не може целосно да се исклучи можноста монетата да била деформирана под специфични услови и подоцна.
Вештачката интелигенција помогнала во истражувањето
Дополнителна занимливост е примената на современи компјутерски алатки, вклучително и вештачка интелигенција.

Тие биле користени за систематизирање на набљудувањата, споредување на можните објаснувања и формулирање прашања што потоа биле проверувани со лабораториски мерења.

Меѓу разгледуваните можности биле природното абење, корозијата, подоцнежното механичко оштетување и производствената грешка.

Сепак, заклучоците не биле донесени од вештачката интелигенција, туку врз основа на независно добиените физички мерења и нивното стручно толкување.

Овој пристап покажува како современите технологии можат да помогнат при истражување историски предмети без нивно уништување или оштетување.
Мала монета со голема историска вредност
Резултатите од истражувањето биле објавени на 24 септември 2026 година во научното списание „НПЈ Херитиџ сајенс“, а приказната повторно го привлече вниманието на јавноста на 11 ноември, кога беше претставена во научните медиуми.

Иако не е утврдена посебна колекционерска вредност на монетата, нејзиното научно значење произлегува од можноста да открие детали за производствените постапки од пред речиси два века.

Истражувањето потсетува дека и навидум безвредните стари предмети можат да зачуваат информации што не се видливи со голо око.

Во овој случај, една оштетена сребрена монета од пазар во Англија можеби го сочувала сведоштвото за производствена грешка од 1834 година, која современата наука успеала да ја препознае дури 192 години подоцна.

Извори
– НПЈ Херитиџ сајенс
– Сајенс дејли