Темната страна на AI: Расте производството на опасните „вечни хемикалии“ поради дата-центрите

Големите производители на хемикалии планираат значително да го зголемат производството на PFAS, познати како „вечни хемикалии“, поради растечката побарувачка од индустријата за вештачка интелигенција и центрите за податоци, објавува денес The Guardian.

Брзиот развој на вештачката интелигенција носи огромни технолошки промени, но зад експанзијата на AI се појавува и нов еколошки предизвик. Големите производители на хемикалии планираат зголемување на производството на PFAS – група супстанции познати како „вечни хемикалии“ – поттикнато, меѓу другото, од растечките потреби на дата-центрите и производството на полупроводници.

Според истражувањето на шведската организација ChemSec, речиси сите од десетте најголеми производители на PFAS имаат планови за зголемување на производството во Европа, Азија и Северна Америка. Организацијата предупредува дека светот би можел да се соочи со нов „бран“ на овие хемикалии доколку регулаторите не го ограничат нивното производство и употреба.

Зошто вештачката интелигенција има потреба од PFAS?

Современите AI системи бараат огромна компјутерска инфраструктура, а серверите во дата-центрите создаваат големи количества топлина. Една од технологиите што се развива за нивно поефикасно ладење е таканареченото двофазно потопувачко ладење, при кое компјутерската опрема се потопува во специјална течност. Во дел од овие системи се користат флуорирани соединенија од групата PFAS.

Овие супстанции имаат значајна улога и во производството на полупроводници – микрочиповите врз кои се темели AI индустријата. Истовремено, нивната употреба расте и во други високотехнолошки сектори, меѓу кои производството на литиум-јонски батерии.

Зошто ги нарекуваат „вечни хемикалии“?

PFAS – пер- и полифлуороалкилни супстанции – содржат исклучително силни врски меѓу јаглеродот и флуорот. Токму поради тоа се отпорни на високи температури, вода и корозија, што ги прави корисни во индустријата.

Но истата особина претставува и сериозен еколошки проблем: тие се исклучително тешко разградливи во природната средина. Со текот на времето можат да се акумулираат во водата, почвата и синџирот на исхрана. Истражувањата цитирани во извештајот ги поврзуваат изложеноста на одредени PFAS со повеќе здравствени ризици, меѓу кои одредени видови рак, заболувања на црниот дроб и бубрезите и покачен холестерол.

Големите производители го зголемуваат капацитетот

Повеќе компании веќе ги поврзуваат новите инвестиции со растот на дата-центрите и AI инфраструктурата. Француската Arkema, на пример, развива нов производствен капацитет во Кентаки вреден 60 милиони долари, поврзан со растечките потреби за ладење на дата-центрите. Американската Chemours, исто така, ја посочува побарувачката од напредните дата-центри и AI хардверот како пазар за своите технологии за течно ладење.

Постојат и компании кои се движат во спротивна насока. Швајцарската Archroma преминува кон алтернативи без PFAS, додека германскиот BASF најавил дека до 2028 година ќе излезе од производството на PFAS.

Еколошката цена на дигиталната револуција

Досегашната дебата за влијанието на вештачката интелигенција врз животната средина главно се концентрираше на потрошувачката на електрична енергија и вода во дата-центрите. Новите податоци отвораат уште едно прашање – колкава ќе биде хемиската цена на глобалната AI експанзија?

Парадоксот е очигледен: технологиите за ладење можат да ја намалат потрошувачката на енергија и вода, но доколку зависат од исклучително трајни хемиски соединенија, дел од еколошкиот товар само се префрла од една област во друга.

Токму затоа предизвикот за следната фаза од развојот на AI нема да биде само како да се изградат побрзи и помоќни дата-центри, туку и како тие да станат навистина одржливи без создавање нов долгорочен товар за водата, почвата и екосистемите.