Неверојатната наука зад феноменот на координирано, самоорганизирано движење на јато чавки

„Координирано, самоорганизирано движење на јато чавки“ – можеби звучи како научен термин, но самата појава е подеднакво впечатлива колку што можете да замислите.

Чавките се мали до средно големи птици со кратки опашки и зашилени глави, со сјајни црни пердуви прошарани со нијанси на виолетова и зелена. Кога се во огромен број, тие создаваат феномен при кој илјадници птици се собираат и се движат како една единствена маса низ небото. Тие не летаат само во обично јато, туку се вртат, се извртуваат и формираат различни облици во вистински воздушен спектакл.

Експертите сè уште не знаат точно како се постигнува ова ниво на совршена координација, но се смета дека феноменот настанува кога една чавка го имитира однесувањето на своите седум најблиски соседи. Потоа тие ги следат своите соседи, и така натаму, сè додека целата група не почне да се движи како едно целосно синхронизирано тело.

Зошто се појавува овој феномен?

Можеби најдобрата споредба за оваа небесна појава е јато риби кое се движи како една целина во океанот за да избегне предатор. Рибите нагло ја менуваат насоката за да го збунат и изморaт напаѓачот. Истото го прават и чавките, создавајќи густ, синхронизиран „облак“ од движења над избраното место за ноќевање. Ова најчесто се случува на зајдисонце, кога птиците се собираат за заеднички ноќен одмор.

Научниците претпоставуваат дека ваквото координирано движење служи како одбранбен механизам против поголеми предатори, како што се јастребите и соколите. Движењето како една целина го збунува напаѓачот и го намалува ризикот за секоја поединечна птица.

Друга хипотеза е поврзана со телесната топлина. Ваквото масовно собирање може да привлече и други чавки од околината на едно централно место за ноќевање. Особено во постудените месеци, големиот број птици на едно место создава потопла средина за одмор. Сепак, овие собирања често се најмасовни кон крајот на летото, кога јатото може да брои и над 100.000 птици.

Постои и теорија дека чавките се собираат за да разменуваат информации за околината и за изворите на храна. Оваа „информативна“ хипотеза се темели на еволутивната идеја дека кога храната е оскудна, опстанокот зависи од споделување информации меѓу единките.

Во една научна студија објавена во 2010 година, истражувачите се обидоа да ја објаснат оваа појава преку законите на физиката, наведувајќи дека причината за исклучително усогласените движења може да лежи во таканаречената корелација без размер и синхронизацијата предизвикана од звук.

Истражувачите примениле концепти од динамиката на движење и магнетизмот, забележувајќи дека птиците се движат на сличен начин како електроните кога честичките во нивна близина стануваат магнетизирани.

И покрај овие теории и напредните технологии, причините и механизмите зад феноменот на координирано, самоорганизирано движење на јатата сè уште остануваат мистерија за биолозите, физичарите, инженерите и математичарите.

Јатата чавки се движат како едно големо суштество, без централен „водач“, при што ниту една поединечна птица не ја контролира насоката на движење.

Кога и каде се појавува овој феномен?

Иако најчесто се поврзува со Обединетото Кралство, бројот на чавки значително се зголемил и во Соединетите Американски Држави, откако биле намерно донесени кон крајот на 19 век од обожаватели на Шекспир – иако овие птици се спомнати само еднаш во целото негово творештво, во „Хенри IV“, чин 1.

Се проценува дека денес во САД живеат околу 150 милиони чавки, носејќи го со себе феноменот што често се нарекува „црното сонце“. И покрај импресивниот призор, многу Американци ги сметаат овие птици за штетници поради нивната масовна појава.

Иако преку ден се раздвојуваат во помали групи за да се хранат, на зајдисонце најчесто повторно се собираат за да учествуваат во овој спектакуларен, координиран лет. Називот за појавата потекнува од звукот што го создаваат нивните крилја кога илјадници птици мавтаат заедно, создавајќи впечаток на една огромна, течна форма на небото.