Афера со отпад ја тресе Хрватска: 106 тони од Италија тргнале за Бугарија, а завршиле на приватна парцела во Славонија

Хрватска во изминатата недела ја потресе нов случај на нелегален прекуграничен транспорт на отпад. Она што започна со сомнеж на жители на малиот град Оток, во близина на Винковци, прерасна во истрага во која се вклучени Државниот инспекторат, полицијата и обвинителството, а се утврдува и одговорноста на компании од повеќе држави.

Во центарот на случајот се 106 тони отпадна пластика и текстил од Италија, кои според документацијата требало да продолжат кон Бугарија за преработка, но наместо тоа биле истоварени на приватна парцела во Хрватска. Отпадот сè уште се наоѓа таму, додека хрватските и странските институции го координираат неговото враќање.

Сè започнало со сомнителни камиони

Случајот излезе во јавноста минатиот викенд, откако жители на Оток забележале дека во текот на неколку недели поголем број камиони пристигнуваат на просторот на поранешна пилана.

Граѓаните го известиле градоначалникот на Оток, Славко Гргиќ, а случајот потоа бил пријавен во полицијата и Државниот инспекторат. Инспекторите излегле на терен и потврдиле дека на парцелата незаконски се складираат отпадна пластика и текстил донесени од Италија.

Со понатамошната контрола било утврдено дека станува збор за вкупно 106 тони отпад – околу 85 тони пластика и 21 тон текстил.

На хартија отпадот патувал кон Бугарија

Неколку дена подоцна случајот доби уште посериозна димензија.

Според информациите на хрватскиот Државен инспекторат, во документацијата било наведено дека отпадот од Италија треба да биде транспортиран во Бугарија на постапка за преработка/оползотворување.

Но камионите не стигнале до Бугарија.

Отпадот бил истоварен во Оток, на приватниот простор на поранешната пилана, сместен во близина на семејни куќи.

Фирма од Умаг без дозвола за управување со отпад

Истражувањето потоа довело до компанијата Koda 23 Matej, регистрирана во Умаг, чиј сопственик е словенечки државјанин. Фирмата ја изнајмила парцелата во Оток на која бил истоварен отпадот.

Државниот инспекторат утврдил дека компанијата немала ниту еден од законски потребните акти за вршење дејност поврзана со управување со отпад во Хрватска. Против компанијата и нејзиното одговорно лице е поднесена кривична пријава поради сомнение за недозволен промет со отпад.

Според информациите објавени во хрватските медиуми, парцелата била изнајмена непосредно пред да започнат испораките, што дополнително е предмет на проверките на надлежните органи.

Трагата води до Италија, Словенија и Хрватска

До 17 септември истрагата открила посложен синџир на транспорт.

Според информации објавени од 24sata, во транспортот се појавуваат две италијански компании, една хрватска транспортна компанија и компанијата поврзана со словенечкиот државјанин. Дел од компаниите имале дозволи за транспорт на отпад, но проблемот настанал со промената на неговата декларирана крајна дестинација и незаконското истоварување во Хрватска.

Тоа е едно од клучните прашања што сега треба да го расчисти истрагата: кој ја променил маршрутата, кој го организирал истоварувањето и кој финансиски профитирал од тоа отпадот да не стигне до декларираната дестинација во Бугарија.

Отпадот треба да биде вратен во Италија

Хрватските институции ја идентификувале појдовната страна од која бил преземен отпадот и започната е постапка за негово враќање.

Министерството за заштита на животната средина на 17 септември потврдило дека надлежните институции на вклучените држави го усогласуваат начинот на враќање на незаконската пратка.

Сепак, конкретен датум за отстранување на 106-те тони од Оток сè уште не бил определен.

Случајот доаѓа во чувствителен момент за Хрватска

Новата афера се појавува во период кога Хрватска веќе се соочува со многу поголема истрага за незаконски складиран и закопан отпад во Госпиќ, Бенковац, Вараждин и други локации.

USKOK претходно објави наоди за загадување поврзано со некои од тие локации. Кај Бенковац е утврдена микропластика и надвор од границите на нелегалното одлагалиште, додека во случајот со Госпиќ биле анализирани и PFAS соединенија, т.н. „вечни хемикалии“.

Паралелно се отвори и политичка расправа за тоа дали системот за контрола на прекуграничното движење на отпад бил доволно строг.

Во 2019 година била укината обврската инспекцијата три работни дена однапред да биде известена за планирана пратка на одредени категории отпад, а во 2021 година бил укинат посебниот регистар на увозници и извозници за отпад што не подлежи на постапка за нотификација. Министерството, сепак, категорично отфрла дека со тие измени била укината контролата на прекуграничниот промет и тврди дека механизмите за надзор останале во сила.

Владата на 14 септември усвои и предлог-измени на Законот за управување со отпад со кои најавува построг надзор, целосна следливост на отпадот, поголема финансиска одговорност за санацијата и поефикасно постапување против нелегалното одлагање.

Каде е случајот денес?

Заклучно со 20 септември 2026 година, последната јавно потврдена состојба е дека 106-те тони пластика и текстил остануваат предмет на постапка за враќање, а институциите на засегнатите држави го договараат начинот на кој незаконската пратка ќе биде вратена. Во јавно достапните информации што ги проверив денес нема потврда дека отпадот веќе е отстранет од Оток.

Истовремено, кривичната постапка треба да утврди како пратка што на хартија патувала од Италија кон Бугарија завршила на приватна парцела во Оток во Хрватска, кој ја променил нејзината маршрута и кој сè бил вклучен во организацијата и плаќањето на транспортот.

Случајот со Оток затоа веќе не е само локален проблем со 106 тони отпад. Заедно со многу поголемата афера со нелегалниот отпад во Госпиќ и на други локации, тој повторно го отвори прашањето колку е ефикасен хрватскиот систем за следење на отпадот што ја преминува државната граница и каде тој навистина завршува.