Чиле можеби е дом на најстарото дрво на светот

Истражувачите проценуваат дека џиновскиот чемпрес е постар од 5.000 години.

Пред многу, многу време – кога Стоунхенџ бил само едноставен земјен објект, а местото каде што подоцна ќе се издигнат египетските пирамиди било само пустина разнесувана од ветрови – едно зимзелено дрво во ладна и влажна долина на Андите во Јужна Америка тивко растело кон небото. Денес, овој древен џин се наоѓа во Националниот парк Алерсе Костеро во Чиле и, според нови процени, можеби ќе ја понесе титулата за најстаро дрво на светот.

„Некои видови прават работи за кои мислиме дека се невозможни“, вели Харалд Бугман, експерт за проучување на староста на дрвјата. „Во шумите сè уште има многу мистерии.“

Станува збор за патагонски чемпрес (Fitzroya cupressoides), вид познат по бавниот раст и импресивните димензии. Дрвото, наречено Гран Абуело („прадедото“), е високо речиси 60 метри, има стебло со дебелина од околу 4 метри и обем од повеќе од 11 метри. Според чилеанскиот научник Џонатан Баричивич, кој работи во Париз, ова дрво можеби е старо дури 5.484 години – што би значело дека е постаро од досегашниот рекордер, еден бор во Калифорнија, за повеќе од 600 години.

Загрозено природно богатство

Претходни истражувања проценуваа дека Гран Абуело е стар над 3.600 години, но Баричивич сакал попрецизно да ја утврди неговата возраст и да го насочи вниманието на светската јавност кон ова природно чудо. Неговото семејство со генерации се залага за заштита на овој вид, а токму неговиот дедо прв го открил дрвото во 1972 година.

Со текот на времето, сепак, туризмот почнал да му нанесува штета. Секоја година илјадници посетители се движат околу платформата поставена до стеблото и ги газат чувствителните корени. Според Баричивич, денес само околу 28% од дрвото е живо, и тоа главно во кореновиот систем. Тој вели дека за него ова дрво е како член на семејството и дека е болно да се гледа во ваква состојба.

Во 2020 година, непосредно пред пандемијата, Баричивич и негов колега земале примерок од дрвото со специјална алатка за да ги избројат годишните прстени – метод познат како дендрохронологија. Но, стеблото е толку дебело што успеале да извлечат само околу еден метар долг примерок со 2.400 многу тесни прстени. За остатокот, користеле статистички модели и податоци од слични дрвја за да ја симулираат стапката на раст. По околу 10.000 симулации, дошле до проценка од 5.484 години, со околу 80% веројатност дека дрвото е старо најмалку 5.000 години.

Иако оваа бројка е импресивна, дел од научниците сè уште се воздржани. Тие истакнуваат дека единствениот целосно сигурен начин за утврдување на староста е директно броење на сите прстени, што во овој случај би значело многу поинвазивна постапка. Се чека и научен труд со сите детали, кој, според Баричивич, треба да биде објавен наскоро.

Каков и да биде конечниот резултат, тој вели дека нема сомнеж оти Гран Абуело е древен џин што заслужува почит и заштита.

„Целта е да се заштити дрвото, а не да се прават сензации или да се рушат рекорди“, вели тој. „Нема поента да се направи голема дупка во дрвото само за да докажеме дека е најстаро. Вистинскиот научен предизвик е да се процени неговата возраст без да му се наштети.“