Преговорите меѓу САД и Иран завршија без договор – спорот за Ормускиот Теснец во фокусот

Преговорите меѓу САД и Иран, одржани во главниот град на Пакистан, завршија без конкретен резултат по повеќе од 20 часа разговори, при што двете страни останаа на спротивставени позиции околу нуклеарната програма и контролата врз Ормускиот Теснец.

И покрај неуспехот, официјални претставници најавија дека комуникацијата ќе продолжи преку размена на предлози и технички документи, но без прецизиран рок за нова средба.

Портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Есмаил Бакаи, изјави дека било очекувано да не се постигне договор во една рунда, нагласувајќи дека разговорите биле обележани со недоверба и сложени услови.

– Од почеток беше јасно дека процесот ќе биде долг и тежок – посочи Бакаи, додавајќи дека Иран ќе продолжи со дипломатските контакти со партнерите во регионот.

Од Техеран оценија дека преговорите пропаднале поради, како што велат, „неприфатливи барања“ од американска страна. Како дополнителен проблем беше посочено и проширувањето на агендата со нови теми, меѓу кои и Ормускиот Теснец.

Од друга страна, американскиот потпретседател Џеј Ди Венс истакна дека до договор не дошло бидејќи Иран не ги прифатил клучните услови на Вашингтон, вклучително и прекинување на активностите поврзани со нуклеарно оружје.

– Не постигнавме договор, а тоа има поголеми последици за Иран отколку за САД – изјави Венс.

Ормускиот Теснец како главна пречка

Еден од најголемите спорни моменти во разговорите останува статусот на Ормускиот Теснец – стратешки важна морска рута низ која минува значителен дел од светската нафта.

Иран инсистира на контрола врз теснецот и воведување транзитни такси, додека САД бараат гаранции за слободна и непречена пловидба. Покрај тоа, Вашингтон бара Иран да предаде дел од високо збогатениот уран, да ја ограничи нуклеарната програма и да прифати рестрикции за балистичките ракети.

Техеран, пак, поставува услови кои вклучуваат укинување на санкциите, ослободување на замрзнатите средства и повлекување на американските сили од регионот.

Тензии и на терен

Паралелно со дипломатските разговори, САД најавија подготовки за евентуални операции за разминирање на Ормускиот Теснец, додека иранските медиуми ги демантираа тврдењата за присуство на американски воени бродови во областа.

Според регионални извори, токму несогласувањата околу контролата на теснецот биле клучниот фактор што го спречил напредокот.

Први директни контакти по повеќе од една деценија

Средбите во Исламабад беа први директни разговори меѓу САД и Иран по повеќе од десет години и се сметаа за важен чекор кон евентуално намалување на тензиите.

Исходот од овие преговори има значително влијание врз стабилноста во регионот, особено имајќи ја предвид важноста на Ормускиот Теснец за глобалниот енергетски пазар.

И покрај тоа што договор не беше постигнат, двете страни најавуваат продолжување на дијалогот, оставајќи простор за нови обиди во наредниот период.